A revolución cultural do “menos é máis”

Autora: Patricia Manrique (Redacción Cantabria, Diagonal nº 136)

No decrecemento únense apostas teóricas e prácticas críticas co crecemento, pero, sobre todo, afanadas en xerar novas condutas individuais e colectivas que conxuguen a conciencia da deterioración e os límites do planeta coa xustiza social.

“O decrecemento supón cuestionar as presuntas virtudes do crecemento económico, entender que deixamos moi atrás as posibilidades ambientais e de recursos do planeta e comprender que, a resultas diso, temos que dar marcha atrás no Norte opulento, reducindo os nosos niveis de produción e de consumo, pero que o anterior de ningún xeito implica unha redución paralela do noso benestar e da nosa felicidade se facemos as cousas ben”, así fala Carlos Taibo mentres viaxa en tren cara a Barcelona, camiño dunha charla sobre decrecemento.

Este profesor de Ciencias Políticas adoita usar o transporte público nos seus desprazamentos e valora en especial as lecturas que iso lle permitiu facer ao longo da súa vida. Un bo exemplo do que é o decrecemento: non unha renuncia, senón un novo enfoque.

Decrecemento ou barbarie

Baixo consígnaa “decrecemento ou barbarie” multiplícanse e converxen actitudes críticas co crecemento. Tamén coas formulacións que, constatado o cambio climático e ante un inminente, se non xa acontecido, peak oil -o final do petróleo barato-, pretenden facer fronte á “inxustiza climática” con vellas expresións como “desenvolvemento sustentable” ou outras novas en torno ao “capitalismo verde”. Para Iñaki Bárcena, profesor na Universidade do País Vasco e membro de Ecoloxistas Martxan, “o concepto de desenvolvemento sustentable é unha falacia que hai que destruír”, pois “só podemos parar o curso erróneo da nosa civilización decrecendo e expóndonos outros parámetros de evolución que non signifiquen esgotar os recursos ecosistémicos”.

Así, proponse, en expresión do filósofo vienés e coñecido altermundialista André Gorz, “facer máis e mellor con menos”, ou o que Duane Elguin denomina “simplicidade voluntaria”: consumir de forma responsable e examinar as nosas vidas para determinar o que é importante e o que non.

Decrecer implica expulsar das nosas sociedades o que Serge Latouche, difusor do decrecemento, denomina “ingredientes da rolda diabólica do consumo”: a publicidade, que serve para facernos desexar o que non temos; o crédito, base do capitalismo financeiro, e a “obsolescencia programada dos obxectos”, que, estragándose a un ritmo cada vez maior, esixen ser substituídos en prazos cada vez máis curtos, aumentando o lixo planetario, acumulada a miúdo en vertedoiros do Terceiro Mundo.

Bárcena traballou en especial a cuestión do transporte, abundando na necesidade de reflexionar “que hai que moverse menos e doutra maneira”. A redución das dimensións dos sistemas de transporte, parella á de moitas das infraestruturas produtivas e das organizacións administrativas é unha de consígnalas contidas nas “R” que configuran o programa do decrecemento proposto por Latouche (reevaluar, reconceptualizar, reestruturar, redistribuír, relocalizar, reducir, reutilizar e reciclar).

Unha paradigma deste tipo de infraestrutura é o Tren de Alta Velocidade, proxecto desarrollista que supón “a maximización dun tipo de movemento elitista, que afasta as poboacións, afasta os territorios e só serve para que unha parte moi privilexiada da sociedade poida moverse”. Fronte a isto, o decrecemento promove o transporte público e colectivo ademais dunha redución da hipermobilidade resumida na frase “gozar da lentitude, valorar o noso territorio”.

A clave do retorno ao local

O empoderamento do local é outro dos puntais decrecentistas. Para Pablo Martínez, militante de CNT Córdoba, que publicou recentemente un dossier sobre decrecemento, “este cuestiona o tamaño da propia organización social, colocando outra vez o centro de decisión nunha liña moi próxima á perspectiva libertaria, no municipio ou na comunidade, fronte a organizacións sociais cada vez máis afastadas á xente como o propio Estado ou a Unión Europea”. E é que o decrecemento é, ante todo, un novo proxecto de organización social, que apela á autoxestión, substituíndo a enerxía limitada do planeta polo traballo comunitario organizado desde a participación.

Ademais, isto articúlase, como pon de manifesto os proxectos de cooperativismo ou as cidades en transición, a través dunha aposta pola soberanía alimentaria e enerxética e por intercambios equilibrados nun comercio esencialmente local, a poder ser con moedas biorrexionais. Estás últimas evitan a especulación e permiten que á vez que uns abastécense, outros dean saída aos seus produtos e servizos.

Integrando movementos

“Temos que apostar pola repartición do traballo. A repartición é decrecentista en si, da mesma forma que o crecemento e o desenvolvemento son antiigualitarios”, sinala Chema Berro, sindicalista de CXT, quen achegou a súa visión na obra colectiva Decrecimientos. Se un dos alicerces do decrecemento é o cuestionamiento do sistema produtivo, a defensa da repartición do traballo é outra das súas claves. Berro insiste na necesidade de “incidir no social, porque a competitividade do desenvolvismo lévanos sempre á desigualdade”. Martínez engade a isto a virtualidade do decrecemento para cuestionar “o traballo asalariado, a distribución do que se considera traballo asalariado e o que non se considera traballo, os traballos de coidado, reprodución, etc.”. Taibo completa esta visión coa defensa do lecer fronte ao traballo obsesivo que dará paso a un “triunfo da vida social fronte á lóxica da propiedade e do consumo ilimitado”.

“Empezamos a palpar, á calor da crise, a idea de que xente común que non está particularmente concienciada en virtude da súa experiencia vital persoal chegue a conclusións similares ás que se defenden desde o decrecemento”, reflexiona Taibo.

E é que, como subliña Bárcena, “pode xuntar a moita xente que padece o mesmo, movementos sociais moi diversos que van atopando un camiño converxente” e destaca a virtualidade de recoller “as reivindicacións do movemento feminista, sobre todo no tema dos coidados e o papel das mulleres na produción e reprodución, e serve para que moitos movementos se dean conta da reivindicación histórica do ecoloxismo e para que algúns sindicalistas se cuestionen que non se pode producir calquera cousa nin en calquera sitio, suma tamén demandas do movemento indíxena, do movemento antiglobalización, etc.”. Iso si, para moitos como Martínez é necesario subliñar o “elemento anticapitalista” para evitar un discurso do consumo responsable “coxo”, isto é, “que insiste na cuestión do consumo dos cidadáns sen analizar o aspecto da produción na cal os cidadáns non temos nada que dicir?” Por iso, Taibo subliña a necesidade de que esta transformación da sociedade conforme a regras distintas implique “todo o acervo das críticas de sempre ao capitalismo, dándoas teoricamente por boas e agregando a filosofía decrecentista”.

Recopilación de videos e outros materiais: pinchasr aquí.

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: