“Comemos o que nos din as grandes empresas agroalimentarias” e “Retos anticapitalistas”

Sé crítico e propositivo.  Hai moitos retos que nos van permitir crear alternativas.  Anímate a participar na túa territorial máis próxima (FiareGZ)! Podes facelo nos distintos equipos de traballo (materiais, difusión, …) e nos grupos locais (de Vigo e Santiago e en creación noutras cidades galegas) que se crearon para que, pouco a pouco, entre todas as persoas que así o desexemos poidamos seguir a expandir esta realidade e  a crear sinerxias.  Para máis información non dubides en preguntar en: fiaregz@proyectofiare.com

Agradecemos a Esther Vivas as achegas destes artigos e polo traballo tan importante que está/n a facer.

 

“Comemos o que nos din as grandes empresas agroalimentarias”

Entrevista a Esther Vivas, coautora do libro Del Campo al Plato (Ed. Icaria, 2009)

Comprar nunha gran superficie un quilogramo de azucre, un litro de leite ou un paquete de galletas pode parecer un acto en grao sumo cotián. Pero baixo esta aparencia inocua subxace a relevancia política das nosas accións, incluso as máis inocentes.

Esther Vivas, activista social, pola soberanía alimentaria e militante do movemento antiglobalización, alerta sobre a primacía do capital privado á hora de impor gustos, marcas e produtos. Xunto a Xavier Montagut publicou os libros Del Campo al Plato, ¿Adónde va el comercio justo? e Supermercados, no gracias.

Es coautora do libro Del Campo al Plato (Ed. Icaria, 2009). Opinas que nos están envelenando?

O modelo de produción de alimentos antepón intereses privados e empresariais ás necesidades alimentarias das persoas, á súa saúde e ao respecto ao medio ambiente. Comemos o que as grandes empresas do sector queren. Hoxe hai o mesmo número de persoas no mundo que pasan fame que persoas con problemas de sobrepeso, afectando, en ambos os casos, aos sectores máis pobres da poboación tanto nos países do norte como do sur. Os problemas agrícolas e alimentarios son globais e son o resultado de converter os alimentos nunha mercadoría.

925 millóns de persoas no mundo padecen fame. Constitúe iso unha proba do fracaso do capitalismo agroindustrial?

Si. A agricultura industrial, quilométrica, intensiva e petrodependente demostrouse incapaz de alimentar á poboación, á vez que tivo un forte impacto ambiental reducindo a agrodiversidade, xerando cambio climático e destruíndo terras fértiles. Para acabar coa fame no mundo non se trata de producir máis, como afirman os gobernos e as institucións internacionais. Pola contra, fai falta democratizar os procesos produtivos e propiciar que os alimentos estean dispoñibles para o conxunto da poboación.

As empresas multinacionais, a ONU e o FMI propoñen unha nova “revolución verde”, alimentos transxénicos e libre comercio. Que alternativa pode exporse desde os movementos sociais?

Fai falta recuperar o control social da agricultura e a alimentación. Non pode ser que unas poucas multinacionais, que monopolizan cada un dos tramos da cadea agroalimentaria, acaben decidindo o que comemos. A terra, a auga e as sementes han de estar en mans dos campesiños, daqueles que traballan a terra. Estes bens naturais non han de servir para facer negocio, para especular. Os consumidores habemos de poder decidir que comemos, se queremos consumir produtos libres de transxénicos. En definitiva, hai que apostar pola soberanía alimentaria.

Poderías definir o concepto de “soberanía alimentaria”?

Consiste en ter a capacidade de decidir sobre todo aquilo que faga referencia á produción, distribución e consumo de alimentos. Apostar polo cultivo de variedades autóctonas, de tempada, saudables. Promover os circuítos curtos de comercialización, os mercados locais. Combater a competencia desleal, os mecanismos de dumping, as axudas á exportación. Conseguir este obxectivo implica unha estratexia de ruptura coas políticas da Organización Mundial do Comercio (OMC).

Pero reivindicar a soberanía alimentaria non implica un retorno romántico ao pasado, senón que, pola contra, trátase de recuperar o coñecemento das prácticas tradicionais e combinalas coas novas tecnoloxías e saberes. Así mesmo, non consiste nunha formulación localista senón de promover a produción e o comercio local, na que o comercio internacional funcione como un complemento do anterior.

Afirma A Vía Campesiña que hoxe comer converteuse nun “acto político”. Estás de acordo?

Completamente. O que comemos é resultado da mercantilización do sistema alimentario e dos intereses do agrobusiness. A mercantilización que se está levando a cabo na produción agroalimentaria é a mesma que afecta a outros moitos ámbitos da nosa vida: privatización dos servizos públicos, precarización dos dereitos laborais, especulación coa vivenda e o territorio. É necesario antepor outra lóxica e organizarse contra o modelo agroalimentario actual no marco do combate máis xeral contra o capitalismo global.

Estamos en mans das grandes cadeas de distribución? Que implica e que efectos ten este modelo de consumo?

Hoxe, sete empresas no estado español controlan o 75% da distribución dos alimentos. E esta tendencia vai a máis. De tal maneira que o consumidor cada vez ten menos portas de acceso á comida e o mesmo pásalle ao produtor á hora de acceder ao consumidor. Este monopolio outorga un control total aos supermercados á hora de decidir sobre a nosa alimentación, o prezo que pagamos polo que comemos e como foi elaborado.

Serven as solucións individualistas para romper con estas pautas de consumo?

A acción individual ten un valor demostrativo e achega coherencia, pero non xera cambios estruturais. Fai falta unha acción política colectiva, organizarnos no ámbito do consumo, por exemplo, a partir de grupos e cooperativas de consumo agroecolóxico; crear alternativas e promover alianzas amplas a partir da participación en campañas contra a crise, en defensa do territorio, foros sociais, etcétera.

Tamén é necesario saír á rúa e actuar politicamente, como no seu momento fíxose coa campaña da Iniciativa Lexislativa Popular contra os transxénicos impulsada por “Som lo que Sembrem”, porque, como se viu en múltiples ocasións, aqueles que están nas institucións non representan os nosos intereses senón os privados.

Kyoto, Copenhague, Cancún. Que balance xeral pode facerse sobre os diferentes cumes achega do cambio climático?

O balance é moi negativo. En todos estes cumes pesaron moito máis os intereses privados e o curto prazo que non a vontade política real para acabar co cambio climático. Non se tomaron acordos vinculantes que permitan unha redución efectiva dos gases de efecto invernadoiro. Ao contrario, os criterios mercantís foron unha vez máis a moeda de cambio, e o mecanismo de comercio de emisións é, neste sentido, o máximo expoñente.

En Cancún fixo fortuna a idea de “adaptación” ao cambio climático. Escóndense detrás os intereses das compañías multinacionais e dun suposto “capitalismo verde”?

Así é. En lugar de dar solucións reais, óptase por falsas solucións como a enerxía nuclear, a captación de carbón da atmosfera para o seu almacenamento ou os agrocombustibles. Trátase de medidas que o único que fan é agudizar aínda máis a actual crise social e ecolóxica e, iso si, proporcionar cuantiosos beneficios a unhas poucas empresas.

O Movemento pola Xustiza Climática trata de ofrecer alternativas. Como nace e cales son os seus principios?

O Movemento pola Xustiza Climática fai unha crítica ás causas de fondo do cambio climático, cuestionando o sistema capitalista e, como moi ben di a súa lema, trata de “cambiar o sistema, non o clima”. Deste xeito expresa esta relación difusa que existe entre xustiza social e climática, entre crise social e ecolóxica.

O movemento tivo un forte impacto internacional, sobre todo por mor das protestas no cume do clima de Copenhague e, máis recentemente, nas mobilizacións de Cancún. Iso contribuíu a visualizar a urxencia de actuar contra o cambio climático. O reto é ampliar a súa base social, vinculalo ás loitas cotiás e buscar alianzas co sindicalismo alternativo.

A solución é cambiar o clima ou cambiar o sistema capitalista?

Fai falta un cambio radical de modelo. O capitalismo non pode solucionar unha crise ecolóxica que o sistema mesmo creou. A crise actual expón a necesidade urxente de cambiar o mundo de base e facelo desde unha perspectiva anticapitalista e ecoloxista radical. Anticapitalismo e xustiza climática son dous combates que han de ir estreitamente unidos.

*Entrevista realizada por Enric Llopis para Rebelión.

+ info: http://esthervivas.wordpress.com


Retos anticapitalistas

Josep Maria Antentas e Esther Vivas

O novo escenario político aberto en Cataluña expón importantes retos para a esquerda anticapitalista. A profundización da crise económica e social e a intensificación da ofensiva para transferir o seu custo ao conxunto da poboación, só farán aumentar as contradicións da sociedade catalá. O que está en xogo é unha saída conservadora (ou reaccionaria) á crise ou unha saída en clave de esquerdas, anticapitalista, ecoloxista, feminista e solidaria.

As dificultades para traducir o malestar social en mobilización e para vencer a resignación e o escepticismo, fixeron que a resposta social ás políticas de axuste, aquí e a escala internacional, fose débil e sen vitorias. Nos últimos meses do estalido das fortes mobilizacións en Francia contra Sarkozy, as folgas xerais no Estado español e Portugal, e as protestas estudantís en Gran Bretaña e en Italia mostraron una certa reacción social, pero aínda é pronto para determinar se estamos ante o inicio dun novo ciclo de mobilizacións.

No futuro inmediato, en Cataluña, a prioridade terá que ser a organización da resistencia social aos recortes que se aveciñan da man do converxente “goberno dos mellores” (na defensa dos intereses empresariais, claro) e do de Zapatero, evitar que os anhelos de soberanía queden enterrados de novo polo posibilismo autonomista, e frear as agresións ao territorio que aínda se intensificarán máis.

A fortaleza da dereita, reflectida nos resultados das eleccións do 28N, é froito da desestruturación do movemento obreiro e das clases traballadoras, e da fragmentación social e a descomposición das organizacións e da cultura de esquerdas nos barrios populares. É unha mostra de até que punto os valores individualistas, insolidarios, consumistas e a lóxica capitalista penetraron no seo de amplas capas da poboación.

A esquerda que nos gobernou durante dúas lexislaturas ten unha gran responsabilidade nesta situación. É sobre as ruínas da súa política que se cimenta o ascenso das forzas conservadoras. As medidas aplicadas desde o goberno de Entesa, en Cataluña, durante este soito anos chocaron cos intereses obxectivos da súa propia base social. O resultado foi a desmoralización, a desafeción e a desorientación.

A perda de vínculo orgánico e de identificación entre a esquerda parlamentaria e a súa base social tradicional, en particular a de orixe traballadora, abre a porta ao ascenso da demagoxia da dereita populista e xenófoba ou do españolismo. E, en paralelo, o descrédito da esquerda deu ás, entre outros sectores sociais, ao soberanismo prol-empresarial e neoliberal ou, simplemente, o soberanismo lixeiro de CiU que capitalizou o fracaso da reforma do Estatuto.

Xunto co fortalecemento das loitas sociais a necesidade de construír un novo proxecto de esquerdas, unha esquerda ligada ás mobilizacións sociais e que diga o que fai e faga o que di, é un verdadeiro imperativo estratéxico. Neste momento, a esquerda anticapitalista ten un arraigamento social limitado e aínda non está en condicións de ter unha incidencia electoral significativa, máis aló do terreo local, no conxunto de Cataluña, aínda que experiencias como a candidatura Des de Baix serviron para xerar positivas sinerxías militantes. A distancia entre o posible e o necesario é aínda moi grande e o reto é acurtala cada vez máis.

A alternativa necesaria está aínda por construír. Será, sen dúbida, un proceso lento, sen guión preestablecido e que requirirá a confluencia de organizacións, colectivos e persoas de diferente procedencia. Só terá éxito sobre a base do fortalecemento dos movementos sociais, do sindicalismo alternativo, do movemento veciñal e da creación de espazos de produción cultural e intelectual comprometidos coa transformación social.

Ante un goberno business friendly e dunha esquerda sumisa, o que se trata é de ir dando pasos sólidos na boa dirección: a de construír un novo proxecto político que, en palabras de Daniel Bensaïd, sexa “tan fiel aos intereses dos dominados e os desposuídos como o é a dereita cos posuidores e os dominadores, e que non pida escusas por ser anticapitalista e por querer cambiar o mundo “.

*Josep Maria Antentas é profesor de socioloxía da UAB e Esther Vivas é membro do Centro de Estudos sobre Movementos Sociais da UPF.

**Artigo publicado en Público (ed. Cataluña), 19/01/2010.

+info: http://esthervivas.wordpress.com

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: