Hai saídas á crise?

Lugar da noticia: Pamplona.

Esta vez polo menos, en xeral, os grandes xestores do sistema vixente víronse forzados a recoñecer o carácter estrutural, multidimensional, global e de longa duración da crise actual.

Esta constatación, os seus dramáticos efectos humanos e sociais, así como os seus alarmantes compoñentes ecolóxicos e ambientais leváronlles, de entrada, a ter que admitir a necesidade de cambios profundos. Pero, pasado un tempo e tras os custosos paquetes de medidas adoptadas, volvemos atoparnos con máis do mesmo. Retrotraéronnos ao momento de partida e, socialmente, en peores condicións aínda. Instalouse ao ladrón no centro da casa e déuselle as chaves para que non teña que forzar portas nin xanelas.

Non é de estrañar que recoñecidos e laureados expertos na materia, cun mínimo sentido de honestidade co real e de dignidade persoal, estean a lembrarnos a función a miúdo eufemística da linguaxe sobre esta crise, -que habería que denominar máis ben a gran estafa-, e a frecuente natureza tramposa das medidas adoptadas para afrontala, -que ben poderiamos cualificar como o gran engano-.

Pídensenos sacrificios ocultando a quen benefician e para reparar un roto do que non somos principais responsables. Ameázasenos co castigo dos mercados coma se, detrás deles, non houbese mercadores cos seus nomes e apelidos. E fálasenos de tomar o bo camiño sen pór en cuestión en virtude de que norma ou vontade supremas o camiño tomado sexa o bo. Parécenos que, en semellante contexto, a pregunta que dá título a este escrito non só é pertinente, senón tamén relevante. Responderemos en tres pasos.

Consideramos básico, para empezar, o modo de afrontar o presente e de entender as saídas ao mesmo. Respecto do primeiro ou a mirada ao presente, anotamos tres apuntes. O primeiro ten que ver coa insustentabilidade do sistema imperante: unha insustentabilidade humana (millóns de vítimas), social (desigualdade escandalosa e crecente), política (en contradición coa democracia e os dereitos humanos e de cidadanía) e ecolóxica (pola súa acelerada destrución dos recursos e do medio vital).

O segundo incumbe á economía, nas súas diversas formas históricas, e á súa tan lexítima como distorsionada pretensión científica que vai ir afastando do seu propio ámbito humano e social, terreo e vital de pertenza, co reclamo dun ideal cognitivo tan exacto como o matemático e tan previsible e predicible como as leis da natureza. Pero a economía é unha ciencia humana ao servizo da mellor administración e xestión dos recursos, e da promoción da cadea global da vida no Planeta.

E o terceiro concerne á nosa responsabilidade. Estes tempos posmodernos arrían a bandeira da persoa como suxeito do devir histórico, convertendo así a esta nunha folla zarandeada polo vento imperativo e ineluctable da razón tecnocientífica e do mercado. Pero, desvinculada do humano e da vida, a razón, xa se denomine científica ou mercantil, merece seica tal nome? E respecto do segundo ou a nosa maneira de concibir as saídas, non botamos a voar a imaxinación. Recoñecemos a carencia dunha alternativa acabada e global, e sabemos da súa crecente complexidade. Non ignoramos que todo futuro é e será sempre imperfecto e reversible. E non se nos escapa que tan só contamos con propostas sectoriais e parciais a sumar e integrar. Pero damos o nome de saídas a todo intento que, desde os lexítimos anhelos da cidadanía e contando coas potencialidades e os límites da realidade, trata de encarar o presente de modo que se vaia abrindo camiño a un futuro mellor para a inmensa maioría.

Así entendidas as cousas, nós pensamos que si hai saídas. E non o afirmamos tan só en virtude da autoridade de infinidade de pensadores e axentes sociais críticos, que así o proclaman. Dicímolo porque é a nosa convicción, que nos parece, por certo, razoable, responsable, práctica e de futuro. Estamos, por iso, pola defensa do ben común, do público, do estado do benestar, por máis que apostemos por un benestar máis frugal e menos consumista que o actual.

Sostemos a inaprazable necesidade mundial de que outra política defina e goberne a outra economía; de que se acabe co réxime de plena liberdade do capital; de que o sistema financeiro sexa posto ao servizo da produción de bens e servizos. Apoiamos que se establezan mecanismos de obrigado cumprimento de redistribución da renda mundial; que se penalicen as vantaxes competitivas sostidas sobre o dumping sociolaboral. Defendemos gravar a especulación e limitar o beneficio. Recoñecemos a lexitimidade da procura do interese, pero dun interese que sexa dalgún modo socializable e universalizable. Apostamos polo restablecemento do valor social e a progresividade dos impostos. Cremos conveniente a elevación substantiva do réxime de cobertura das reservas bancarias, atallando así de raíz “o monopolista privilexio bancario que alimenta a débeda, engorda a actividade especulativa, obtén inxentes beneficios e sustenta un poder que se impón á política e a extorsiona”.

Apoiamos, en suma, os esforzos por un gran novo pacto verde e por unha democracia económica que prime as necesidades, os intereses e dereitos das maiorías, así como a súa iniciativa e participación. Non estamos ante soños imposibles. Unha infinidade de modestas realidades (soberanía alimentaria, consumo responsable, mercados sociais, comercio xusto, empresas sociais solidarias, finanzas éticas, cultura libre) dinnos que o cambio é posible e sérvennos de humildes pistas no camiño.

Pero o alternativo, por parcial e limitado que sexa, expón as súas condicións e esixencias. Estas son, polo menos, de índole social, cultural, política e económica. Socialmente achámonos ante o reto da construción do suxeito do cambio, o que leva a abordaxe das alianzas, do lugar das capas medias en proceso de pauperización, da correlación de forzas… Culturalmente urxe a necesidade de avivar o sentido de cidadanía e, máis en xeral, dunha cultura democrática comprometida co ben común e a participación. Aprema, igualmente, unha nova cultura da nosa relación co medio e a promoción doutros estilos de vida máis respectuosos con el e, ao cabo, tamén máis humanos. Nesta óptica non esquezamos que o decrecemento, como termo, non deixa de ser un slogan provocador, unha bomba semántica, un revulsivo oportuno. Politicamente imponse a necesidade de que os partidos volvan a súa mirada á sociedade e se resitúen basicamente a si mesmos en función dela. A final de contas existen para recoller e tratar de facer realidade os anhelos colectivos. Deberán superar para iso o seu pragmatismo cortoplacista, forzado en gran medida por unha recorrente dinámica electoral e por unha ambición de poder con frecuencia divorciada de sintonía coa sociedade. E economicamente, para concluír, precísase superar a nefasta concepción neoliberal da economía, recoñecer que tamén ela debe estar ao servizo presente e futuro do humano e do medio na súa integridade e universalidade, e aceptar que tamén ela se debe a valores e opcións fundamentais.

Asinan este artigo:

Polo Foro Iruña: Fernando Atxa, Iñaki Cabasés, Fermín Ciáurriz, Conchita Corera, Reyes Cortaire, Miguel Izu, Guillermo Múgica, Iosu Ostériz y Patxi Zabaleta.

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: