Algúns apuntamentos sobre a reforma das caixas de aforro. A necesidade dunha verdadeira Banca ética

por Carlos Ballesteros o 30/03/2011 · en La revolución… de 7 a 9

Nestes días abriuse por parte do Goberno a chamada reforma do sistema financeiro con especial atención, pero non só, ao papel que as caixas de aforro teñen nel. Levamos xa uns meses atendendo ao pornográfico espectáculo polo cal o Banco de España e o Ministerio ispen ás entidades, fanlles pasar por toda clase de probas de stress, sitúanas nuns rankings que non fan senón asustar ao cidadán do montón (Meu Deus os meus aforros están na 8º entidade! Pois anda que os meus que están na 2ª empezando por abaixo! Pero se eu cobro a miña nómina na caixa que está no número 15!) e conclúen con que é necesario vestilas doutra forma.

Nesta reforma, obrigada polos mercados e cuxo fin é facer mais forte o sector (aínda mais?) váiselles a esixir a bancos e caixas de aforro un aumento no seu coeficiente de solvencia (coeficiente que sae de dividir capital propio sobre endebedamento) até un 8%.

Iso suponlles a case todas ter que acudir ao mercado de capitais e “pedir”, para o que hai dúas formas fundamentais de facelo: saíndo a bolsa e vender participacións -o que equivale a privatizarse- ou deixar que o Estado acuda á súa chamada, -o que equivale a nacionalizarse-. Ningunha das dúas me gusta.

As caixas de aforros, cuxa finalidade orixinaria podía considerarse plenamente social, están agora en cuestión precisamente por perder -en parte ou mesmo en todo- o seu espírito fundacional. A súa orixe, ligada historicamente a institucións de tipo benéfico, débese ao pensamento de Jeremy Bentham, na segunda metade do século XVIII, quen considerou ás caixas como un instrumento de mellora das condicións de vida da clase traballadora. A principios do século XIX, as caixas canalizaban os aforros dos obreiros e tamén da clase media, á que non atendía a banca privada, orientada á alta burguesía e ás grandes empresas. Con todo, en España, co tempo experimentaron unha evolución que subliña cada vez máis o seu carácter de institucións económicas de natureza puramente crediticia, polo menos no referido ás máis grandes, que deixaron en mans da Obra Social o compromiso co interese xeral mediante a aplicación dos seus remanentes, mentres que se esqueceron de onde e como se orixinaba ese excedente e de como e para que se xestionaba. As grandes entraran en competencia directa cos bancos (La Caixa, CajaMadrid..), as medianas e as pequenas mantíñanse como podían neste axitado ambiente e todas sen case excepcións debíanse aos intereses políticos do goberno autonómico de quenda.

A perda dese espírito fundante de atender aos excluídos pola banca convencional daquel entón, a conxuntura de crise que estamos a vivir, a alta competencia no sector e a conciencia benpensante do Norte que converte a miúdo a solidariedade nun ben de consumo e en mercadoría a intercambiar, levaron a confundir de feito o que agora trata de lexislar o Goberno. A medianoite dun día non moi afastado -setembro é o prazo dado polo Goberno- a carroza converterase en cabaza e caixas e bancos serán un mesmo instrumento, terán unha mesma finalidade e filosofía, poderán actuar sen as restricións que antes tiñan as primeiras no mercado. De feito para algunhas, as que mais ganas tiñan de estar á altura, a conversión xa se fixo: véxase o caso de Bankia, a antiga Caja Madrid hoxe fusionada con outras e reconvertida nunha marca de reminiscencias escandinavas.

A obra social das caixas, instrumento que tiñan estas para atender ese compromiso coa sociedade pasará así probablemente a mans dunha fundación, do mesmo xeito que as que xa teñen os bancos comerciais e o negocio bancario pasará a mans privadas, suposto que se utilice a primeira das opcións expostas máis arriba. Así participasen plenamente das formulacións de imaxe e reputación corporativa que xa teñen as grandes corporacións financeiras, demostrados en proxectos da chamada RSC -Responsabilidade Social Corporativa- non son a miúdo senón meros programas de mercadotecnia solidaria: fondos solidarios e éticos; libretas affinity, contas correntes solidarias, mesmo microcréditos que o único que fan é dotar de financiamento máis ou menos fácil a persoas excluídas do sistema (papel antes reservado ás caixas) para que entren nel.

Na loita contra as causas da exclusión e o empobrecemento (que é o que debería ser o verdadeiro obxectivo do desenvolvemento) é necesario exporse un cambio de paradigma e falar do comportamento do cidadán económico que quere transformar o mundo desde o seu aquí e o seu agora, desde o seu cotidianeidade. É así onde nacen formulacións de aforro ético e responsable, no que os préstamos promovan certos valores éticos ou culturais, promovan a creación de emprego estable, a xeración de ingresos nos pobres, o coidado do medioambiente e o fomento do asociacionismo, o cooperativismo e a solidariedade en xeral. Un aforro no que o principio reitor sexa o para que e o porqué e que. A cuestión estriba por tanto en que o diñeiro non se presta ao pobre só porque sexa pobre senón que se lle concede tamén valorando o que o proxecto presentado teña de transformador da sociedade e a inxustiza. Unha banca ética, democrática, participada, transparente e, sobre todo, sen ánimo de lucro é quizais o que eu propoño como substituto destas caixas de aforro agora fagocitadas polo sistema.

Exemplos hai xa no mercado español desde hai tempo e exemplos de que esta é unha preocupación cidadá tamén. Algunha das caixas citadas máis arriba sitúase agora como a Banca Cívica e basea a súa comunicación en ser a única que dá participación ao cidadán nas decisións. Realmente non é tan bonito: só deciden os clientes desa entidade -non calquera cidadán, por tanto- e só se decide sobre o destino dos fondos dedicados a Obra Social (35% dos beneficios) sobre unha lista pechada de opcións que, ademais deben abrir conta na entidade se queren ser beneficiarios deses fondos. Preciosa campaña de mercadotecnia disfrazada de conciencia cidadá. O compromiso cidadán doutra delas (hoxe xa integrada plenamente en Bankia) circunscribíase a 17 puntos, moitos deles cun marcado carácter competitivo e, na súa gran maioría de carácter defensivo (non cobramos, avisamos antes de, non disfrazamos…) pondo de evidencia así todo un catálogo de malas prácticas bancarias implícitas na súa competencia. Este compromiso pode consultarse en bancaja.es.

Nestes momentos existen dúas iniciativas de Banca ética en España, que reproducen os dous modelos existentes: Un, centroeuropeo, baseado no individuo e nun aforro responsable (moral, tranquilizador: invisto neste banco porque me dá unha tranquilidade ética que me permite que a miña conduta financeira este aliñada co meu sistema de valores, as miñas crenzas), cuxa finalidade é  realizar a actividade da banca ética conseguindo un banqueiro que ademais da súa profesión saiba “facerse preguntas”. Triodos Bank foi unha das organizacións pioneiras en fundar unha entidade en Europa que, utilizando criterios de profesionalidade, conxuga o uso rendible do diñeiro coa responsabilidade social. A aposta foi por unha organización competitiva, internacional e que usando os mesmos instrumentos que a banca convencional contribúa a un cambio positivo na vida social desde a consideración de que cada ser humano ten dereito ao libre desenvolvemento das súas capacidades en termos de igualdade e é responsable, así mesmo, das consecuencias que xeran os seus actos, incluídos os de carácter económico, tanto para os demais como para a Terra. Este modelo está hoxe representado por Triodos Bank España, representante do grupo Triodos no noso país. En 2003 Triodos Bank abre a súa sucursal en Madrid. En Barcelona a primeira delegación territorial, para Cataluña e Baleares abriuse en 2006 e entre 2008 e 2010 abríronse sucursais en Andalucía., Madrid, Castela e León e Comunidade Valenciana, así como en Aragón.

O segundo modelo, nacido en Italia coa Banca Popolare Etica nace da suma de esforzos colectivos da sociedade organizada. Dise que a banca Ética italiana é a banca do Terceiro Sector: Nace do Terceiro Sector e traballa para o Terceiro Sector e é precisamente esta a gran diferenza co modelo antes exposto. Varios son os principios que rexen a Banca Popolare: transparencia, participación, responsabilidade e eficiencia. Quizais sexa o de participación, polo que de trasgresor ten, un dos máis rechamantes: que nun sistema mercantilista no que a participación se mide polo que un achega, sígase o principio dunha persoa un voto é en gran medida revolucionario. Con independencia do diñeiro que unha persoa puxese no proxecto, o seu peso é o mesmo nas decisións a tomar. Non existe pois unha ponderación, como na banca tradicional na cal canto máis pos, máis peso ten o teu voto. A idea é que cada persoa que participa no banco debe sentilo como algo seu. En España este modelo vén representado por FIARE, que nace no ano 2001. O camiño seguido por FIARE é máis lento que o de TRIODOS estando nestes momentos en plena campaña de captación social (individual e de Asociacións, ONGS, etc,.) para conseguir ser primeiro Cooperativa de Crédito e operar de maneira independente e máis tarde ser un banco en mans da cidadanía e a sociedade civil.

Nestes días en que escribo esta columna celebramos que a campaña de recollida de capital social de FIARE -quizais o único exemplo de todo o estado Español que cumpre cos requisitos antes mencionados- alcanzou os 2 millóns de euros e case os 2000 socios entre persoas e entidades. Carrozas que se converten en cabazas hai moitas; o zapatiño de cristal só pode encaixar perfectamente no pé dunha Cincenta humilde, calada, tenaz e constante que paso a paso alcanza o seu soño: unhas finanzas ao servizo dos cidadáns e cidadás preocupados por facer deste un mundo moito mellor.

Hai alternativas!  Podes formar parte do proxecto Fiare!  É entusiasmante e integrador!  Participa en FiareGZ! Podes facelo nos distintos equipos de traballo (materiais, difusión, …) e nos grupos locais (de Vigo e Santiago -en proceso-  e en creación noutras cidades galegas) que se formaron para que, pouco a pouco, entre todas as persoas que así o desexemos poidamos seguir a expandir esta realidade e  a crear sinerxias.  Para máis información non dubides en preguntar en: fiaregz@proyectofiare.com.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: