O teito de cristal do cooperativismo

cuadernos-mujer-12En agosto pasado, Chris Herren foi elixida secretaria xeral de Co-operative UK, a organización xeral do cooperativismo británico, que agrupa a máis de quince millóns de persoas socias. Foron necesarios 143 anos para que unha muller ocupase o cargo máis importante desta organización, a pesar de que o cooperativismo británico foi pioneiro en outorgar ás mulleres a igualdade de dereitos e deberes como socias nas cooperativas.

Lembremos que, entre as 28 persoas que en 1844 iniciaron a mítica cooperativa de Rochdale, preto de Manchester, achábase unha muller, Ann Tweedale, que asinou con eles e en nome propio o documento de constitución. Isto ocorría cincuenta anos antes de que un país recoñecese o sufraxio feminino (Nova Zelandia, en 1893) e sesenta antes de que as mulleres británicas puidesen votar nunhas eleccións.

A cooperativa de Rochdale participou en campañas para que o Parlamento de Westminster promulgase unha lei que evitase que as propiedades das mulleres, cando casaban, pasasen aos maridos; gañouse en 1870. Máis en xeral, o cooperativismo británico apoiou a loita das sufragistas. Xa en 1830, a feminista e cooperativista irlandesa,  Anna Doyle Wheeler, publicou The rights of women no xornal cooperativista British Cooperator. Medio século despois, en 1883, creouse a primeira organización cooperativa de mulleres, a Women’s Co-operative Guild, impulsada por Mary Lawrenson e unhas cincuenta mulleres máis. Esta entidade, aínda existente, participou nas campañas polo sufraxio feminino, os dereitos reprodutivos e a igualdade salarial cos homes.

A veta feminista do cooperativismo non debería sorprendernos. Tal como nos fai observar a historiadora británica Rachael Vorberg-Rugh, as primeiras cooperativas, as cooperativas de consumo, prosperaron porque as mulleres quixeron, xa que eran as que compraban nelas, aínda que a maioría de veces os homes fosen formalmente os socios.

A importante presenza da muller no cooperativismo é unha realidade tamén constatada no Estado español. En Estudo sobre a realidade social e laboral das mulleres no cooperativismo asociado en España, elaborado polo Departamento Confederal da muller de COCETA (Confederación Española de Cooperativas de Traballo Asociado), lemos que as mulleres representan o 48% do total do cooperativismo de traballo de España. Hai uns días, no curso sobre “Visións do desenvolvemento, alternativas e ferramentas para a transformación social”, da Universidade de Córdoba, no que participou como docente, preguntabámonos -Alba, Rosabel, Vitoria, Rocío e Mercedes e eu mesmo- se a superior presenza das mulleres no cooperativismo e a economía solidaria, significa que elas son máis “alternativas” que eles, ou ben a razón de que estean máis presentes débese a que cooperativas e outras empresas da economía solidaria considéranse socialmente fórmulas empresariais subalternas, “de serie B”, dirixidas a colectivos con dificultades de inserción laboral como as migrantes, as persoas con mobilidade reducida ou as mulleres en xeral.

A miña impresión é que inflúen factores de diversa índole que se retroalimentan. É certo que as mulleres mostran moito interese pola economía social e solidaria; constátoo nos cursos, charlas e proxectos sobre este tema onde participo, no que hai tantas mulleres como homes, ou mesmo máis mulleres. Pero, por outra banda, moitas actividades da economía solidaria corresponden a sectores tradicionalmente feminizados, como os coidados, a educación ou o comercio. Así mesmo, estas empresas, ao non estar orientadas a obter o máximo beneficio económico, permiten ter en conta racionalidades distintas á económica, de onde resultan empresas cunha cultura máis cooperadora, con maiores posibilidades de conciliar a vida profesional coa persoal e a familiar, e con maior igualdade salarial entre homes e mulleres. Todo iso, como é natural, atrae a moitas mulleres.

En cambio, o que custa máis lograr é a paridade nos cargos, tanto societarios como empresariais, así como nos traballos mellor remunerados. Segundo ese mesmo estudo de COCETA, tan só un 18,8 % dos postos directivos das cooperativas de traballo exérceno mulleres. Volvendo á Gran Bretaña, o equipo directivo de The Co-operative Group, que é a principal cooperativa británica e europea por número de persoas socias (máis de cinco millóns), fórmano dezaseis homes e catro mulleres. En cambio, o 70 % das persoas socias de The Co-operative Group son mulleres…

O teito de cristal, por tanto, segue existindo. Como diciamos no curso da Universidade de Córdoba, as iniciativas da economía social e solidaria son potencialmente favorables á equidade de xénero, pero sen un esforzo continuado para converter a potencia en actos cotiáns, estas empresas e entidades acaban comportándose como a maioría da súa contorna e reproducen as prácticas discriminatorias. Por iso son tan importantes iniciativas como pór en marcha plans de igualdade; crear comisións de xénero, tal como fixo Coop57; a autoorganización das mulleres cooperativistas, como Amecoop en Andalucía; publicar medios de debate e reflexión, como a revista  Cuadernos de Mujer y Cooperativismo; introducir nos regulamentos e as leis cooperativas medidas que garantan a igualdade de xénero, como está a facer a Federación Valenciana de Cooperativas de Traballo Asociado (Fevecta) ou Amecoop na nova lei andaluza de cooperativas, e fixarse obxectivos concretos, tal como finalmente se marcou The Co-operative Group: lograr que en 2018 o 40% de dirixentes da cooperativa sexan mulleres. Porque as organizacións da economía solidaria nin de ningún outro tipo non son transformadoras de per se nin para sempre; a emancipación debemos gañala cada día.

Autor: Jordi Garcia Jané (jordi@apostrof.coop).

Fonte: Idearia.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: